De politiek moet problemen oplossen en zich niet laten leiden door de ophef van de dag, zei koning Willem-Alexander dinsdagmiddag in de troonrede die hij voorlas namens het kabinet. Hij had het bijvoorbeeld over problemen op het gebied van stikstof, migratie en de toekomst van het sociale stelsel. "De parlementaire democratie is van en voor iedereen en moet dienstbaar zijn aan iedereen", aldus het staatshoofd.

Democratie moet niet worden versmald "tot het gelijk van de helft plus één", zei de vorst. "Democratie is geen platte rekensom, maar een mentaliteit die moet leven in ieder van ons." Hij betoogde dat mensen moeten worden verenigd door de democratie, in plaats van uit elkaar gespeeld. De "traditie van gemeenschapszin" is volgens Willem-Alexander een "antistof tegen polarisatie".

Uitstel of afstel van de stikstofaanpak is onverantwoord. Dat zegt de koning in de troonrede op Prinsjesdag.

Het minderheidskabinet presenteerde in juni de stikstofaanpak. Een aantal rechtse partijen wil dat plan fors versoepelen of helemaal van tafel. De afgelopen periode protesteerden boeren tegen de stikstofplannen.

De koning zegt dat het kabinet continu in gesprek blijft met boeren en provincies over de stikstofplannen en dat er veel geld beschikbaar is om boeren te helpen bij het aanpassen van hun bedrijf. De koning zei dat de pijn en onzekerheid het meest gevoeld wordt in boerengezinnen rond kwetsbare natuur. "Boeren verdienen duidelijkheid en perspectief."

Concrete voorstellen

De stikstofplannen van landbouwminister Jaimi van Essen moeten dit najaar tot concrete voorstellen leiden. De hoop en verwachting van het kabinet is dat er weer makkelijker vergunningen verleend kunnen worden. "Nederland kan weer vooruit," zei de koning daarover. "Inclusief de landbouwsector zelf. Daarop is het vizier gericht."

Na wat algemene inleidende woorden was stikstof het eerste thema dat ter sprake kwam in de troonrede. Het kabinet heeft ook als eerste op dit onderwerp concrete voorstellen gepresenteerd die waarschijnlijk op een meerderheid in de Tweede Kamer kunnen rekenen. De grootste oppositiepartij PRO kan zich in de stikstofplannen vinden, maar wil dat die niet afgezwakt worden.

- Het kabinet wil problemen oplossen en stilstand doorbreken, maar stuit daarbij wel op met name financiële grenzen. Dat heeft koning Willem-Alexander gezegd in de troonrede, de eerste sinds het aantreden van het kabinet-Jetten. "De eerlijke boodschap is: niet alles kan tegelijk", aldus het staatshoofd.

"Financieel zijn er duidelijke grenzen, omdat we onze kinderen en kleinkinderen niet met een onverantwoord hoge staatsschuld mogen opzadelen", zei de koning. Daarom voert het kabinet een begrotingsbeleid "dat de rekening niet vooruitschuift".

De koning noemde met name de zorg en sociale zekerheid als stelsels die "onderhoud" nodig hebben. Het zijn de twee begrotingsposten waar jaarlijks het meeste geld naartoe gaat. In de zorg moet preventie belangrijker worden, zei hij. "Meer focus op gezondheid legt de basis voor een stelsel waarin een zorgvraag niet altijd meteen een medisch antwoord behoeft."

Uitkering

In de sociale zekerheid is het belangrijk "dat mensen mee kunnen blijven doen", zei de koning. "Wie ziek wordt of werkloos, moet niet worden opgesloten in een uitkering. Dat is belangrijk voor mensen zelf, om het stelsel overeind te houden, en voor toekomstige welvaart. Nederland heeft iedereen nodig."

De koning sprak de hoop uit dat het kabinet snel tot "een breed gedragen sociaal akkoord" komt met vakbonden en werkgevers. Ook in de Tweede Kamer zoekt het kabinet "brede samenwerking". De begroting voor volgend jaar moet daarvoor de basis leggen. "Ook partijen die geen deel uitmaken van de coalitie kunnen er hopelijk eigen punten in herkennen."