Het vertrek van Jaap Finke uit Wij. Rijswijk hoeft niet het einde van zijn wethouderschap te betekenen. Sterker nog: ook wanneer Wij. Rijswijk besluit uit de coalitie te stappen, lijkt er op basis van de huidige uitgesproken steun nog steeds een meerderheid in de gemeenteraad mogelijk voor een college waarin Finke als partijloze wethouder verdergaat.

De politieke verhoudingen in Rijswijk zijn flink veranderd nadat Finke zijn lidmaatschap van Wij. Rijswijk opzegde. De partij waarmee hij enkele maanden geleden als wethouder tot het college toetrad, wil nu een andere wethouder kunnen voordragen. De vier overige coalitiepartijen – Rijswijks Belang, Beter voor Rijswijk, VVD en CDA – willen juist met Finke verder.

Daar komt nu de positie van Tinus Kaffa bij. Hij vertrok enkele weken geleden zelf bij Wij. Rijswijk en ging met zijn raadszetel verder onder de naam Koers Kaffa. Kaffa heeft aangegeven het bestaande coalitieakkoord te blijven steunen en ook achter het wethouderschap van Finke te staan.

Dat ene raadslid kan van doorslaggevende betekenis worden. De vier overige coalitiepartijen beschikken samen over zestien zetels. Met de zetel van Kaffa erbij komt de teller op zeventien van de 33 raadszetels. Daarmee zou er precies een meerderheid zijn.

Voor Finke is bovendien van belang dat zijn vertrek uit Wij. Rijswijk juridisch niet automatisch gevolgen heeft voor zijn functie. Een wethouder wordt door de gemeenteraad benoemd. Een politieke partij kan een eenmaal benoemde wethouder daarom niet zelfstandig uit het college verwijderen.

Dat betekent ook dat er niet automatisch opnieuw over Finke gestemd hoeft te worden omdat hij zijn partijlidmaatschap heeft beëindigd. Politiek draait het uiteindelijk om de vraag of hij voldoende vertrouwen in de gemeenteraad houdt.

De situatie kan daardoor opmerkelijk uitpakken. Wij. Rijswijk kan besluiten de samenwerking op te zeggen, terwijl de andere vier partijen vervolgens met steun van Kaffa toch verder kunnen. Finke zou in dat scenario als partijloze wethouder in het college blijven.

Een meerderheid van zeventien tegen zestien is echter uiterst klein. Bij belangrijke en politiek gevoelige besluiten kan iedere stem bepalend zijn. Bovendien betekent steun aan het coalitieakkoord niet noodzakelijk dat een onafhankelijk raadslid bij ieder afzonderlijk voorstel hetzelfde zal stemmen als de coalitiepartijen.

Een partijloze wethouder is voor Rijswijk overigens niet nieuw. Ook Björn Lugthart bleef in het verleden wethouder nadat zijn politieke situatie veranderde. Eind 2016 verloor hij zijn lidmaatschap van de SP, maar hij bleef deel uitmaken van het college. Later was hij betrokken bij de oprichting van Wij. Rijswijk en na de verkiezingen van 2018 keerde hij opnieuw terug als wethouder.

De kwestie-Finke gaat daarmee inmiddels over veel meer dan alleen een intern conflict binnen Wij. Rijswijk. De vraag is vooral hoe de coalitie verdergaat en welke positie Wij. Rijswijk daarin nog kan en wil innemen.

Mocht Wij. daadwerkelijk vertrekken, dan ontstaat een bijzondere constructie: vier coalitiepartijen, een partijloze wethouder en een onafhankelijk raadslid dat met zijn ene zetel de meerderheid mogelijk maakt.

De politieke verhoudingen zijn daarmee bijzonder kwetsbaar geworden. Eén zetel kan straks het verschil maken tussen een college met en zonder meerderheid.