De gemeenten Amsterdam, Eindhoven, Groningen en Utrecht roepen de Eerste Kamer op om tegen de strafbaarstelling van illegaal verblijf te stemmen. Dat meldt de gemeente Utrecht. De gemeenten maken zich zorgen over de uitvoerbaarheid van de wet door gemeenten en politie. Ook vrezen ze de gevolgen van de wet voor kinderen, kwetsbare inwoners en hulpverleners.

De Eerste Kamer debatteert op 14 april over de asielnoodmaatregelenwet, waarin de strafbaarstelling van illegaal verblijf is opgenomen. De gemeenten vrezen dat de voorgestelde strafbaarstelling ertoe kan leiden dat ongedocumenteerde mensen uit angst voor straf het contact met instanties gaan vermijden. Dat kan ernstige gevolgen hebben voor hun kinderen, die zo geen toegang meer krijgen tot onderwijs, zorg en jeugdhulp.

Daarnaast komen gemeenten en hulporganisaties mogelijk in een kwetsbare positie als zij hulp verlenen aan ongedocumenteerden. Volgens de wet bieden zij dan hulp aan personen die een misdrijf plegen en zijn zij daarmee mogelijk medeplichtig. In de nieuwe asielwet is een stuk tekst opgenomen dat medeplichtigheid in dit geval uitsluit. Toch waarschuwde de Raad van State in augustus 2025 al dat deze constructie niet past in het huidige strafrecht. Volgens de gemeenten wordt de rechtszekerheid voor hulpverleners met deze wet doorgeschoven naar de rechtspraak, en mag dat "nooit de bedoeling zijn".

In maart riepen verschillende kerkprominenten de Eerste Kamer al op om illegaal verblijf niet strafbaar te stellen. Volgens hen tasten de voorgestelde wetten de menselijke waardigheid aan. Ook tientallen andere organisaties, waaronder het Rode Kruis, verschillende overheidsinspecties en de Nederlandse Orde van Advocaten spraken al hun zorgen uit over de plannen.