Iedere dag maakt een mens duizenden beslissingen. De meeste daarvan gaan op de automatische piloot. Je pakt de fiets of de auto, kiest wat je op brood smeert en besluit of je die regenjas wel of niet meeneemt. Toch zit achter bijna elke keuze een onbewuste risicoanalyse. We schatten constant in wat de kans is op een bepaalde uitkomst en of die uitkomst wenselijk is. Het is een mechanisme dat ons door het verkeer loodst en helpt bij financiële keuzes, maar het is ook een mechanisme dat ons soms flink voor de gek kan houden.

Het menselijk brein is namelijk helemaal niet zo goed in statistiek als we zelf graag denken. We zijn geneigd om risico's met een grote emotionele impact, zoals vliegen, veel zwaarder te wegen dan alledaagse risico's die statistisch gezien gevaarlijker zijn, zoals appen op de fiets. Deze scheve waarneming beïnvloedt hoe we ons leven inrichten en waar we ons geld aan uitgeven. Verzekeraars en marketeers weten dit als geen ander en spelen handig in op onze angst voor het onwaarschijnlijke.

De wiskunde achter het toeval
Wiskundigen kijken op een heel andere manier naar de wereld. Voor hen is toeval geen magie, maar een reeks waarschijnlijkheden die je kunt berekenen. Alles is data. Of het nu gaat om de weersvoorspelling of de beurskoersen; achter de schermen draaien modellen die proberen de chaos van de werkelijkheid te vangen in cijfers. Toch blijft de menselijke factor onvoorspelbaar. Een model kan voorspellen dat het droog blijft, maar als jij net onder die ene lokale bui staat, heb je weinig aan die statistiek.

Deze fascinatie voor kansen en patronen zie je ook terug in de spelwereld. Spelletjes zijn vaak een versimpelde weergave van de werkelijkheid, waarbij de regels vastliggen en de kansen helder zijn. Neem een spel als online roulette; dit is in feite pure wiskunde in een grafisch jasje. Het balletje heeft geen geheugen en elke ronde is een op zichzelf staande gebeurtenis met vaste waarschijnlijkheden. Voor de speler voelt het misschien als geluk of pech, maar voor de wiskundige is het een wetmatigheid. Het verschil tussen de echte wereld en een spel is dat je in het echte leven de variabelen nooit allemaal kent, terwijl ze in een gecontroleerde omgeving vastliggen.

Beslissingen nemen in onzekerheid
In een tijd waarin data overal beschikbaar is, zou je verwachten dat we betere beslissingen nemen. We kunnen reviews lezen voordat we een restaurant boeken en buienradars checken voordat we naar buiten gaan. Toch leidt al die informatie vaak tot keuzestress. De angst om de verkeerde keuze te maken groeit naarmate er meer opties zijn. Psychologen noemen dit de 'paradox of choice'. Hoe meer informatie, hoe lastiger het wordt om de knoop door te hakken.
Het accepteren van een zekere mate van onzekerheid geeft rust. Je kunt niet alles verzekeren en niet elk risico uitsluiten. Soms pakt een beslissing verkeerd uit, en dat hoort erbij. Het vermogen om met tegenslag om te gaan is waardevoller dan het krampachtig proberen te voorkomen van elke fout. Flexibiliteit is in de moderne maatschappij een groot goed.

Uiteindelijk draait het leven om het vinden van een balans tussen verstand en gevoel. De cijfers kunnen zeggen dat optie A het beste is, maar als optie B beter voelt, wint vaak het gevoel. Dat maakt ons menselijk. We zijn geen wandelende rekenmachines, maar wezens die navigeren op basis van ervaring, intuïtie en een beetje hoop op een goede afloop. En soms heb je gewoon een beetje geluk nodig, ongeacht wat de statistieken zeggen.