De automobilist heeft het zwaar. Niet alleen aan de pomp, maar ook als hij een beetje ondeugend is. De boete voor een telefoon in de hand achter het stuur is inmiddels opgelopen tot €440. Terecht misschien. Afleiding in het verkeer veroorzaakt ongelukken, soms met fatale gevolgen. Toch blijf ik hangen bij dat bedrag. Niet omdat ik graag met mijn telefoon in de auto zit. Integendeel. Als arme student kreeg ik ooit een boete voor precies dat vergrijp en ik heb het daarna snel afgeleerd. Maar ik vroeg me wel af waar €440 eigenlijk voor staat in onze samenleving. En het antwoord verraste me…

Volgens de richtlijnen van het Openbaar Ministerie staat op een eerste eenvoudige mishandeling zonder letsel een geldboete van €400. Met andere woorden: een telefoon in de hand kost tegenwoordig meer dan een klap in het gezicht. Al voelt €440 voor de meeste mensen waarschijnlijk ook als een klap in het gezicht.

Natuurlijk weet ik ook wel dat die vergelijking niet helemaal eerlijk is. Mishandeling is een misdrijf, verkeersovertredingen vallen onder een ander systeem. Toch schuurt er iets. Want juist bij verkeersboetes zien we een opvallende ontwikkeling. De boetes worden hoger, de camera's slimmer en de pakkans groter. Focusflitsers zien je telefoon. Trajectcontroles meten je snelheid. Kentekencamera's registreren waar je staat of rijdt. Een agent hoeft je niet meer te betrappen, de techniek doet het werk.

Ondertussen hoor je steeds vaker verhalen van mensen die aangifte doen van bijvoorbeeld mishandeling, om vervolgens maandenlang niets te horen. Er zijn te weinig agenten en bewijs verzamelen kost schaarse tijd. Het resultaat? Voor het uitdelen van een klap is niet alleen de boete lager, ook de pakkans is een stuk geringer dan voor een "ik ben onderweg"-appje.

Wordt de handhaving van de wet gestuurd door ernst of vooral door efficiëntie en verwachte opbrengst? Er wordt flink geïnvesteerd in technologie die verkeersovertredingen met een camera kan vastleggen en automatisch kan afhandelen. Dat vergroot de verkeersveiligheid, maar zorgt ook voor een steeds effectievere stroom aan boetes. Tegelijkertijd vallen agenten door werkdruk bij bosjes om en lijken juist de ernstige zaken, waarbij menselijk onderzoek nodig is, vaker te blijven liggen.

En zo komen we terecht in een samenleving waarin niet de ernst van een overtreding de prioriteit bepaalt, maar de vraag of er een camera voor beschikbaar is. Big Brother is watching you, maar alleen achter het stuur.