Afgelopen vrijdag was het Wereldproefdierendag. René Marquard sprak met Debby Weijers, directeur van de Stichting Proefdierenvrij in Den Haag.
Hoe belangrijk is de aandacht voor Wereldproefdierendag?
Debby Weijers:”Heel belangrijk. Het is een dag waarop we de miljoenen proefdieren, die gebruikt worden voor onderzoeksdoeleinden, herdenken. Jaarlijks worden er in Nederland een half miljoen dieren gebruikt voor onderzoek – wereldwijd zijn dit er miljoenen. En dat zijn niet alleen muizen en ratten: ook honden worden wereldwijd ingezet voor onderzoeksdoeleinden. Het aantal dierproeven op honden in Nederland is sinds 2016 zelfs met 55% toegenomen. Het is heel belangrijk dat meer mensen zich bewust worden van proefdiergebruik, want alles wat wij gebruiken is op ze getest: van schoonmaakmiddel tot medicijnen.”
Er worden zoals bekend dierproeven gedaan op apen in het BPRC te Rijswijk. Tot groot ongenoegen van jullie?
“Ja, zeker tot ongenoegen van ons! Er is een belangrijk wetenschappelijk argument om geen dieren te gebruiken: keer op keer blijkt dat het dier als model voor de mens niet goed werkt. Een dier is nou eenmaal geen mens. Apen lijken dan wel veel op mensen, nog steeds is het lang niet altijd een goed model. Verschillende virussen ontwikkelen in apen bijvoorbeeld heel anders of uiten zich op een andere manier. Naast het wetenschappelijke argument, is er natuurlijk ook een ethisch argument. Elk dier heeft een intrinsieke waarde, of het nou om een muis of een aap gaat. Wij vinden het ethisch onacceptabel dat die dieren gebruikt worden in proeven.”
Maar ze hebben toch het aantal proeven teruggeschroefd?
“Het proefdierkundig jaarverslag 2019 van het BPRC is nog niet gepubliceerd, dus helaas hebben we daar nog geen inzicht in. In 2018 hebben ze wel minder dieren ingezet dan in 2017 (315 t.o.v. 205 resp.). In het ambitieplan dat het BPRC heeft geschreven in opdracht van het ministerie van LNV (april 2019 gepubliceerd), hebben ze aangegeven dat ze een reductie van 40% zullen bewerkstelligen. Dit doen ze door minder onderzoek te doen. Dat vinden wij niet de juiste instelling: Het BPRC doet de aanname dat er zonder apen geen onderzoek gedaan kan worden. Wij zijn ervan overtuigd dat onderzoek wél door kan gaan, zonder proefdieren: dan blijft de kennis behouden én wordt er aan beter vertaalbaar onderzoek gewerkt. Zie ook ons blog (https://proefdiervrij.nl/bprc-geen-proefdieren-betekent-niet-geen-onderzoek/). Wij zien het als een gemiste kans dat ze de opdracht tot vermindering van het aantal proeven met apen niet hebben gezien als kans om nieuwe expertise binnen te halen op het gebied van innovatief, proefdiervrij onderzoek en zo ook in de toekomst relevant te blijven.”
Wat is dan het alternatief volgens jullie?
“Er zijn veel alternatieve methoden (https://proefdiervrij.nl/proefdiervrije-alternatieven/) die gebaseerd zijn op menselijke cellen en weefsels, zoals organoids (https://proefdiervrij.nl/wat-is-een-organoid/) en organen-op-chips, maar denk ook aan computermodellen die gebruik maken van menselijke data (https://proefdiervrij.nl/project/wiskunde-vervangt-proefdieren-in-brandwondenonderzoek/). Juist in virusonderzoek worden regelmatig apen gebruikt en tegelijkertijd blijkt juist in dat onderzoeksgebied de vertaling naar de mens een probleem. Daarom werkt bijvoorbeeld Katja Wolthers aan een model zonder gebruik te maken van proefdieren (https://proefdiervrij.nl/project/virusonderzoek-zonder-proefdieren-lets-go-viral/). Zij leidt ook een groot internationaal consortium dat hierop inzet (https://organovir.com/). Beide initiatieven richten zich op het gebruik van organoids. Deze organoids zijn gebaseerd op menselijke cellen en behouden de specifieke eigenschappen van een patiënt. Hierdoor kan veel gerichter onderzoek worden gedaan naar welke patiënt welk medicijn nodig heeft, zogenaamde personalised medicine. En dit is hard nodig als je kijkt naar de top 10 voorgeschreven medicijnen: nr. 1 werkt bij 1 op 4 patiënten, het slechtste medicijn in de top 10 werkt maar bij 1 op de 25 patiënten! Dit laat zien dat medicijnontwikkeling echt precisiewerk is, dit gaan we met dieren nooit bereiken. Daarvoor is personalized medicine nodig.”
Een organoid die gebruikt wordt voor virusonderzoek
In 2016 heeft de regering uitgesproken dat Nederland in 2025 internationaal koploper moet zijn als het gaat om nieuwe onderzoeksmethoden zonder proefdieren. Gaat dat lukken?
“We zijn goed op weg: er is veel aandacht voor proefdiervrije onderzoeksmethoden. Na het uitspreken van de ambitie is het versnellingsprogramma Transitie Proefdiervrije Innovatie (TPI) opgezet (https://www.transitieproefdiervrijeinnovatie.nl/). We zien nu de eerste mooie resultaten: Zo is er een subsidieprogramma opgestart voor humane meetmodellen (in 2 rondes, met een totaalbedrag van zo’n 9 miljoen euro, beschikbaar gesteld door SGF, ZonMw, NWO, Topsector, Proefdiervrij), is er een online portaal opgezet voor kennisuitwisseling (tpi.tv) en is er in 2019 een internationale conferentie georganiseerd om internationale samenwerking te zoeken binnen de transitie naar proefdiervrij onderzoek. (https://www.transitieproefdiervrijeinnovatie.nl/actueel/nieuws/19/12/17/terugblik-conferentie-transitie-naar-proefdiervrije-innovatie-tpi). Het begint met bewustzijn over de tekortkomingen van dierproeven en de mogelijkheden van proefdiervrije methoden. Daarmee zijn we in NL hard op weg voorloper te worden. Maar om echt voorloper te worden in de transitie naar proefdiervrije innovatie, moeten we doorpakken en zullen alle betrokken partijen zich moeten committeren zich onvoorwaardelijk en keihard te willen inzetten voor de ontwikkeling, acceptatie en toepassing van innovatieve, proefdiervrije modellen.”
Het slotwoord aan jullie............
“Wij vroegen op 24 april aandacht voor de honderden honden die worden gebruikt in onderzoek. Zoals eerder benoemd, is het aantal dierproeven op honden in 3 jaar tijd toegenomen met 55%. De oorzaak hiervoor is een toename in onderzoeken naar hart- en vaatziekten. Maar honden zijn geen mensen, en dierproeven op honden voor hartonderzoek leveren geen betrouwbare resultaten op. Wij zijn ervan overtuigd dat hartonderzoek zónder honden kan! Daarom investeren wij in proefdiervrij onderzoek dat dierproeven overbodig maakt, zoals het hartonderzoek van Twan de Vries dat is gebaseerd op menselijke hartspiercellen en niet op honden. (https://proefdiervrij.nl/project/honderden-honden-als-proefdier/).”